Σε μια απόφαση που αναμένεται να επανακαθορίσει τις ισορροπίες μεταξύ της επενδυτικής δραστηριότητας και του ορθολογικού χωροταξικού σχεδιασμού, το Συμβούλιο της Επικρατείας παραπέμπει στην Ολομέλεια το ζήτημα των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ). Η υπόθεση αφορά συγκεκριμένα τη δημιουργία οργανωμένου φορέα τουριστικής ανάπτυξης στη θέση Κολυμπήθρες της Πάρου, ένα από τα πλέον εμβληματικά και περιβαλλοντικά ευαίσθητα σημεία των Κυκλάδων.
Το Ε’ Τμήμα του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου έκρινε ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν συνιστούν απλώς σημειακές παρεκκλίσεις, αλλά εγείρουν σοβαρά νομικά ερωτήματα για το κατά πόσο ένα ειδικό σχέδιο μπορεί να ανατρέπει τη θεμελιώδη φιλοσοφία και τη συνοχή του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου μιας περιοχής.
Κολυμπήθρες Πάρου στο ΣτΕ: Η… σύγκρουση ειδικών και γενικών σχεδίων
Η δικαστική κρίση επικεντρώνεται στη λεπτή γραμμή που χωρίζει την επιτρεπτή ευελιξία από την αυθαίρετη αλλοίωση του χωρικού προτύπου. Σύμφωνα με το σκεπτικό της πλειοψηφίας, τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια θεσπίστηκαν για να εξυπηρετούν ανάγκες υπερτοπικής σημασίας ή ειδικές καταστάσεις, ωστόσο η εφαρμογή τους οφείλει να σέβεται το ευρύτερο πλαίσιο σχεδιασμού. Στην περίπτωση της Πάρου, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός της θέσης, των χρήσεων γης και των πολεοδομικών μεγεθών που εισάγονται, ενδέχεται να υπονομεύει τη συνοχή του ισχύοντος Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΓΠΣ), υπερβαίνοντας τα όρια που θέτει ο νόμος 4447/2016.
Για την αποσαφήνιση αυτού του ορίου, το Συμβούλιο της Επικρατείας προκρίνει μια δέσμη αυστηρών κριτηρίων που θα αποτελέσουν τον «οδικό χάρτη» για κάθε μελλοντική επένδυση αυτού του τύπου. Στο επίκεντρο τίθενται η έκταση της περιοχής επέμβασης σε σχέση με την ένταση της παρέκκλισης, η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του τοπίου και οι λόγοι που επέβαλαν το αρχικό καθεστώς προστασίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αλληλεπίδραση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου με άλλα υφιστάμενα σχέδια, ώστε να αποφευχθεί η αποσπασματική ανάπτυξη που θα μπορούσε να αλλοιώσει οριστικά το πρότυπο χωρικής οργάνωσης του νησιού.
Καθοριστικής σημασίας για τη μελλοντική νομολογία είναι και η επισήμανση του δικαστηρίου σχετικά με τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής. Η νομιμότητα ενός Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου δεν κρίνεται μόνο από τους αριθμούς και τους συντελεστές δόμησης επί χάρτου, αλλά από τις πραγματικές συνέπειες που επιφέρει στο σύνολο της ρυθμιζόμενης έκτασης. Ακόμη και η μειοψηφούσα γνώμη εντός του δικαστηρίου συνέκλινε στην ανάγκη προστασίας της φυσιογνωμίας της περιοχής, υπογραμμίζοντας ότι η δόμηση σε απόλυτα μεγέθη μπορεί να λειτουργήσει ασφυκτικά σε μικρότερες εκτάσεις, οδηγώντας σε υπέρβαση των ορίων αντοχής του περιβάλλοντος.
Προς μια ιστορική απόφαση της Ολομέλειας
Λόγω της σπουδαιότητας των νομικών ζητημάτων που αναδείχθηκαν, η πρόταση για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο στις Κολυμπήθρες παραπέμπεται πλέον στον σχηματισμό διαταγμάτων της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η τελική κρίση του Δικαστηρίου θα προσδιορίσει το εύρος των επιτρεπτών παρεκκλίσεων που μπορούν να εισάγουν τα Ειδικά έναντι των Τοπικών και Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων, καθορίζοντας το νομικό πλαίσιο για ανάλογες χωροθετήσεις σε ολόκληρη την επικράτεια.
