Του Δημήτριου Ντόλκα*
Το επώνυμο Αλιπράντης, που συναντάται επίσης στις παλαιότερες μορφές Λιπράντος, Λυπράντος, Λουμπράντος, Αλεπράντης και Αλιπράντες, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα και πλέον ενδιαφέροντα παριανά επώνυμα.
Η ιστορική του διαδρομή
Η ιστορική του διαδρομή φαίνεται να ξεκινά από έναν παλαιότερο τύπο Λουμπράντος, ο οποίος με την εξέλιξη της τοπικής προφοράς μετατράπηκε σε Λυπράντος και αργότερα στη σημερινή μορφή Αλιπράντης.
Σύμφωνα με την ετυμολογική παράδοση, το όνομα συνδέεται με ανθρωπωνύμιο γερμανικής – λομβαρδικής προέλευσης:
ali (πιθανώς από το leut = άνθρωπος) + branda = σπάθα
δηλαδή «ο άνθρωπος της σπάθας», «ο ξιφομάχος» ή «ο ξιφοποιός».
Η ερμηνεία αυτή συνδέεται με τους παλαιούς Λομβαρδούς της Ιταλίας και ειδικότερα με την οικογένεια Aliprandi, η οποία εμφανίζεται ήδη από τον Μεσαίωνα στη Λομβαρδία και κυρίως στην περιοχή της Μόντζας (Monza) του Μιλάνου.
Η παράδοση μάλιστα θέλει τον Λομβαρδό βασιλιά Λιουτπράνδο (Liutprand, 712–744) να συνδέεται με την απαρχή της οικογένειας των Aliprandi, αν και η σύνδεση αυτή ανήκει περισσότερο στη γενεαλογική παράδοση παρά σε απόλυτα τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός.
Η οικογένεια των ιταλών Aliprandi υπήρξε ισχυρή με φέουδα στη Λομβαρδία και αναφέρεται σε μεσαιωνικά έγγραφα ήδη από τον 12ο και 13ο αιώνα. Στο Μιλάνο εμφανίζεται ο Giovanni Aliprandi το 1220, ενώ τον 14ο αιώνα αναφέρονται οι αδελφοί Pinalla Aliprandi, σημαντικές προσωπικότητες της εποχής.
Η παρουσία του ονόματος στον ελληνικό χώρο
Το επώνυμο εμφανίζεται στον ελληνικό χώρο ήδη από τους βυζαντινούς και ενετικούς χρόνους.
Στην Κωνσταντινούπολη συναντούμε αναφορές:
· 1148: Villaniga de Aliprandus και Aliprando de Villaniga
· 1279–1280: Marcus Alivrando, διάκονος
· 1280: Bartoloto Alivrando, κάτοικος Χάνδακα
· 1301: Malpheus και Nicolaus Alivrandi
· 1352: Andreas Alivrando και Bartholomeus Alivrando στην Κρήτη
Η παρουσία του ονόματος στην Κρήτη, στα Επτάνησα (Ζάκυνθο και Κεφαλονιά), στην Τήνο και στη Νάξο δείχνει ότι η οικογένεια κινήθηκε μέσα στον χώρο του Αιγαίου και της βενετοκρατούμενης Ανατολής.
Στη Νάξο ήδη από το 1573 συναντάται ο τύπος Λυπράντος σε νοταριακά έγγραφα, μορφή από την οποία φαίνεται να προέρχεται η παριανή εξέλιξη του επωνύμου.
Οι πρώτες μαρτυρίες των Αλιπραντήδων στην Πάρο
Η οικογένεια εμφανίζεται στην Πάρο με βεβαιωμένες γραπτές μαρτυρίες στις αρχές του 17ου αιώνα, στην περιοχή του Κεφάλου (σημερινά Μάρμαρα).
Η πρώτη γνωστή αναφορά μέχρι σήμερα εντοπίζεται στο 1606.
Σε προικοσύμφωνο της 20ής Οκτωβρίου 1606, που συντάχθηκε στον Κέφαλο, στα Μάρμαρα, αναφέρεται:
«...το χωράφι όπου έχω απέ τον κύρ Ροδ… πλησίον παπά Μανουήλ Λιπράντος...»
Η αναφορά αυτή δείχνει ότι ήδη στις αρχές του 17ου αιώνα υπήρχε εγκατεστημένη στην περιοχή οικογένεια Λιπράντων με σημαντική κοινωνική παρουσία.
Η οικογένεια δεν εμφανίζεται ως απλή αγροτική οικογένεια, αλλά συνδέεται από νωρίς με την Εκκλησία και την τοπική διοίκηση.
Οι Λιπράντοι του Κεφάλου – Ιερείς, νοτάριοι και πρόκριτοι
Η παρουσία των Λιπράντων στα Μάρμαρα γίνεται ιδιαίτερα έντονη τον 17ο αιώνα.
1608
Ο πρωτοπαπάς Θεόδωρος Λιπράντος αναφέρεται ως κτήτορας του ναού του Αγίου Σάββα στα Μάρμαρα:
«1608 ο θείος ναός του Αγίου Σάββα... ο παπα Θεοδώρη Λιπράντου»
1622
Ο ιερέας Αντώνιος Λιπράντος υπογράφει έγγραφο αφιέρωσης της Παναγίας Ξεχωριανής.
1624
Οι ιερείς:
· Αντώνιος Λιπράντος
· Μανουήλ Λιπράντος
υπογράφουν έγγραφα των κατοίκων Μαρμάρων και Τσιπίδου σχετικά με τη μονή της Παναγίας Ξεχωριανής.
1634
Ο πρωτοπαπάς Μανουήλ Λιπράντος υπογράφει διαθήκη μοναχού της μονής Αγίου Μηνά.
1645
Ο ιερέας Βενιαμίν Λιπράντος αναφέρεται στην προσήλωση του Αγίου Σάββα στη μονή Αγίου Αντωνίου.
1656
Ο ιερέας Γεώργιος Λιπράντος συντάσσει συμβολαιογραφική πράξη μεταλλαγής κτημάτων.
Οι παραπάνω αναφορές δείχνουν ότι μέσα σε λίγες δεκαετίες η οικογένεια είχε αποκτήσει σημαντική θέση στην κοινωνία του Κεφάλου.
Η οικογένεια στον 18ο αιώνα
Κατά τον 18ο αιώνα το επώνυμο εμφανίζεται πλέον με πολλές μορφές:
· Λιπράντος
· Λυπράντος
· Αλιπράντης
· Αλιπράντε
Η οικογένεια εξαπλώνεται από τα Μάρμαρα προς τη Νάουσα, τις Λεύκες και την Παροικιά.
1718
Στη Νάουσα συναντούμε προικοσύμφωνο μεταξύ του Δημητρίου Περδικάκη και της Αναστασίας Λιπράντου.
1719
Σε προικοσύμφωνο της Νάουσας αναφέρεται η:
Μαργαρίτα Αλιπράντε, κόρη της Μαρίας, συζύγου του Μιχαήλ Αλιπράντε.
Το έγγραφο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί δείχνει ότι στις αρχές του 18ου αιώνα χρησιμοποιείται ήδη ο τύπος Αλιπράντε, πολύ κοντά στη σημερινή μορφή.
1721
Αναφέρεται:
«ο παπακύρ Γρηγόρης Αλιπράντης και καθηγούμενος των Αγίων Αποστόλων»
1724
Ο ιερέας Πέτρος Λιπράντης συμμετέχει σε πρακτικά εκλογής εκτιμητών του Κοινού της Παροικιάς.
1726
Ο Παΐσιος Λιπράντος, ιερομόναχος και ιδιοκτήτης της μονής Αγίου Παντελεήμονος στη Δραγουλά, αναφέρεται σε έγγραφα.
Η οικογένεια πλέον αποτελεί μέρος της θρησκευτικής και διοικητικής ελίτ του νησιού.
Οι Αλιπράντηδες στον 19ο αιώνα
Μετά την Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1832, το επώνυμο σταθεροποιείται περισσότερο στη μορφή Αλιπράντης.
Οι Αλιπράντηδες εμφανίζονται πλέον σε:
· δημοτολόγια,
· εκλογικούς καταλόγους,
· συμβολαιογραφικές πράξεις,
· εμπορικές δραστηριότητες,
· ναυτικά επαγγέλματα.
Συναντούμε:
1822: Αντώνιος Αλεπράντης, κάτοικος Μαρμάρων.
1827: Γεώργιος Αλιπράντε εμφανίζεται σε οικονομική καταγραφή της κοινότητας.
1833: Ο Ανδρέας Αλιπράντης χρηματοδοτεί εικόνα της Παναγίας Γλυκοφιλούσας στη Μάρπησσα.
1844–1847: Πολλοί Αλιπράντηδες καταγράφονται ως κτηματίες, γεωργοί, ναυτικοί και επαγγελματίες στη Νάουσα, στις Λεύκες και στη Μάρπησσα.
Στα μέσα του 19ου αιώνα η οικογένεια έχει πλέον εξαπλωθεί σε μεγάλο μέρος της Πάρου και αποτελεί ένα από τα πολυπληθέστερα και αναγνωρίσιμα παριανά γένη.
Το οικόσημο των Αλιπραντήδων
Η οικογενειακή παράδοση αποδίδει στους Αλιπράντηδες οικόσημο «ομιλούν», δηλαδή σύμβολο που παραπέμπει στο ίδιο το όνομα.
Στο οικόσημο εμφανίζεται ο γερμανικός αετός των Χοχενστάουφεν, στοιχείο που συνδέεται με την παλαιά λομβαρδική – γερμανική παράδοση του ονόματος.
*Ο Δημήτριος Ντολκας είναι γνωστός ιστοριοδίφης του νησιού μας
