Το επώνυμο Αργουζής ανήκει στα παριανά επώνυμα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ετυμολογικό ενδιαφέρον. Η μορφή του έχει συνδεθεί με τη Ραγούζα (Ragusa) της ανατολικής Αδριατικής, το σημερινό Ντουμπρόβνικ της Κροατίας.
Η σύνδεση αυτή είναι ιδιαίτερα πιθανή σε επίπεδο παρωνυμικής ή πατριδωνυμικής προέλευσης, χωρίς όμως να έχει μέχρι σήμερα εντοπιστεί γενεαλογικό τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι η παριανή οικογένεια προήλθε από συγκεκριμένο κλάδο της Ραγούζας.
Η ονομασία μπορεί να σχετίζεται με παλαιότερες ιταλικές μορφές που δήλωναν την καταγωγή από τη Ραγούζα, όπως το Ragusino. Αν πράγματι αυτή είναι η προέλευση του επωνύμου, θα πρόκειται για ένα ακόμη παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένας τόπος καταγωγής μπορούσε να μετατραπεί σε προσωνύμιο και, με την πάροδο του χρόνου, σε οικογενειακό επώνυμο.
Η πιθανή αυτή σύνδεση με τη Ραγούζα δεν πρέπει, ωστόσο, να ερμηνευθεί αυτομάτως ως απόδειξη δυτικής ή καθολικής καταγωγής των Αργουζήδων της Πάρου. Η Ραγούζα υπήρξε για αιώνες σημαντικό εμπορικό και ναυτικό κέντρο της Αδριατικής και βρισκόταν σε συνεχή επαφή με τον ελληνικό κόσμο. Επομένως, ένα επώνυμο που παραπέμπει στη Ραγούζα μπορεί να δηλώνει παλαιότερη γεωγραφική σχέση ή μετακίνηση, χωρίς να γνωρίζουμε ακόμη την ακριβή φύση αυτής της σχέσης.
Οι πρώτες μαρτυρίες στην Πάρο
Η μέχρι σήμερα παλαιότερη γνωστή μαρτυρία του επωνύμου στην Πάρο εντοπίζεται στις 22 Μαΐου 1818, σε έγγραφο της Παροικιάς, όπου αναφέρεται ο Αντώνης Αργουζής, μαζί με αναφορά σε ιδιοκτησία του στην περιοχή Δάσος.
Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποδεικνύει ότι στις αρχές του 19ου αιώνα το επώνυμο ήταν ήδη εγκατεστημένο στην παριανή κοινωνία και συνδεόταν με ακίνητη περιουσία.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1831, το όνομα του Βασιλείου Αργουζή εμφανίζεται σε επιστολή των κατοίκων της Πάρου προς τον Επίτροπο του Αιγαίου Πελάγους, σχετικά με τα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί από την εγκατάσταση Κρητών προσφύγων στο νησί.
Η παρουσία της υπογραφής του Βασιλείου Αργουζή στο συγκεκριμένο έγγραφο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δείχνει ότι η οικογένεια δεν ήταν απλώς εγκατεστημένη στην Πάρο, αλλά συμμετείχε ενεργά στα ζητήματα που απασχολούσαν την τοπική κοινωνία.
Οι Αργουζήδες της Παροικιάς
Στον εκλογικό κατάλογο της Παροικιάς του 1847 καταγράφεται ο Βασίλειος Αργουζής, ηλικίας 47 ετών, με επάγγελμα μυλωνάς.
Η αναφορά αυτή προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο στην εικόνα της οικογένειας. Οι Αργουζήδες εμφανίζονται πλέον όχι μόνο ως ιδιοκτήτες, αλλά και ως επαγγελματίες που συμμετείχαν στην οικονομική ζωή της Παροικιάς.
Η σχέση της οικογένειας με την αλευροπαραγωγή φαίνεται να συνεχίζεται και τις επόμενες δεκαετίες. Στα τέλη του 19ου αιώνα αναφέρεται ο αλευρόμυλος των Αργουζήδων, ο οποίος βρισκόταν πάνω από το Ασκληπιείο της Παροικιάς και λειτουργούσε ήδη το 1899.
Η παρουσία ενός μύλου αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την οικονομική ιστορία της οικογένειας, καθώς οι μύλοι αποτελούσαν βασικές εγκαταστάσεις για την επεξεργασία των δημητριακών και συνδέονταν άμεσα με την αγροτική οικονομία του νησιού.
Οικογένεια Αργουζή και ναυτική παράδοση
Παράλληλα με τη δραστηριότητα που συνδέεται με τους μύλους, οι Αργουζήδες εμφανίζονται και στη ναυτική ζωή της Πάρου.
Στα τέλη του 19ου αιώνα συναντάμε τον Ιωάννη Βασ. Αργουζή, γεννημένο περίπου το 1840, και τη σύζυγό του Αρχοντούλα. Ανάμεσα στα παιδιά τους αναφέρονται ο Βασίλειος Αργουζής (1863) και ο Σάββας Αργουζής (1874), οι οποίοι ακολούθησαν το επάγγελμα του ναυτικού.
Ο Βασίλειος, παντρεμένος με την Αννέζα, απέκτησε τη Μαρία, την Ειρήνη και τον Κώστα, ενώ ο Σάββας, παντρεμένος με τη Μαργαρίτα Ν. Αρκά, απέκτησε πολυμελή οικογένεια, μεταξύ άλλων τον Γιάννη, την Αρχοντούλα, τον Βασίλειο, την Αργυρώ, την Κωνσταντίνα και τον Γεώργιο.
Οι οικογενειακές αυτές καταγραφές δείχνουν τη συνέχεια του επωνύμου στην Παροικιά και παράλληλα την ένταξή του σε δύο από τους σημαντικότερους οικονομικούς τομείς της παλιάς παριανής κοινωνίας: τη γεωργική παραγωγή και τη ναυτοσύνη.
Μια οικογένεια μέσα στη νεότερη ιστορία της Πάρου
Η παρουσία των Αργουζήδων συνεχίζεται και στον 20ό αιώνα.
Μια ιδιαίτερα τραγική αναφορά αφορά τον Κωνσταντή Αργουζή, πλοίαρχο, ο οποίος έχασε τη ζωή του στις 30 Ιουλίου 1943, κατά την επίθεση τεσσάρων βρετανικών αεροσκαφών στο λιμάνι της Παροικιάς με ρουκέτες και μυδραλιοβόλα.
Η περίπτωση αυτή συνδέει άμεσα την οικογενειακή ιστορία των Αργουζήδων με ένα από τα δραματικότερα επεισόδια της Πάρου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η οικογένεια εξακολούθησε να συμμετέχει ενεργά στη δημόσια ζωή του νησιού και κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ο Κώστας Κ. Αργουζής διετέλεσε δήμαρχος Πάρου από το 1999 έως το 2003, αποτελώντας μία ακόμη ένδειξη της μακράς παρουσίας της οικογένειας στα κοινά.
Ένα επώνυμο με δύο αιώνες παρουσίας
Από τον Αντώνη Αργουζή του 1818 μέχρι τις νεότερες γενιές, το επώνυμο Αργουζής καταγράφεται στην Πάρο για περίπου δύο αιώνες, με ισχυρή παρουσία κυρίως στην Παροικιά.
Η πιθανή ετυμολογική σχέση με τη Ραγούζα προσθέτει ένα ενδιαφέρον μεσογειακό στοιχείο στην ιστορία του επωνύμου. Ωστόσο, μέχρι να εντοπιστούν παλαιότερα αρχεία ή συγκεκριμένες γενεαλογικές μαρτυρίες, η σχέση αυτή πρέπει να παραμένει ως πιθανή προέλευση του επωνύμου και όχι ως αποδεδειγμένη καταγωγή της οικογένειας.
Αυτό που μπορούμε να πούμε με μεγαλύτερη βεβαιότητα είναι ότι οι Αργουζήδες αποτελούν μια παλιά και καλά τεκμηριωμένη παριανή οικογένεια, η οποία από τις αρχές του 19ου αιώνα συμμετείχε στην οικονομική, κοινωνική, ναυτική και πολιτική ζωή της Πάρου.
Η ιστορία τους — από τον μυλωνά και τον αλευρόμυλο της Παροικιάς μέχρι τους ναυτικούς, τα γεγονότα του πολέμου και τη συμμετοχή στα δημοτικά πράγματα — αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα οικογενειακό επώνυμο μπορεί να ακολουθήσει την ίδια την πορεία της παριανής κοινωνίας μέσα στους δύο τελευταίους αιώνες.
